Eguzki- eta hondartza-garaia da. Garagardo eta txosnen garaia. Etzaulki eta siesten garaia. Espartinak jantzi eta ilargiaren argitan kontzertuez gozatzeko garaia. Gu, hemen, lekurik harrigarrienetara joaten gara oporretan, aldez aurretik aukeratuetara edo gure arbasoen herrira, eta bitartean munduan 56 gatazka armatu AKTIBO daude 96 herritan, II. Mundu Gerraz geroztik kopururik altuena. Guk hondartza, mendi edo igerilekuetan ondo pasatzen dugun bitartean, herrialde askotan jendeak nahikoa lan du egunero, orduro, minuturo, segundoan behin ondoan duten heriotzarekin batera bizitzen eta bizirauten.
Ezagunenak diren batzuk aipatuko ditugu, izan ere, horiek dira albisteekin betetzen gaituzten “hedabideei” interesatzen zaizkienak:
- Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerra:
Gatazka hau, Errusiak eskala handian 2022ko otsailean egindako inbasioarekin areagotu zena, Europan Bigarren Mundu Gerratik izan den gatazkarik handiena da.
- Israel eta Hamasen arteko gatazka Gazan:
2023ko urrian Hamasek Israeli egindako erasoaren ostean berpiztu zen gatazka, eta Israelek erasoaldia hasi zuen Gazan.
- Gerra zibila Sirian:
2011n hasi zen gatazka honek krisi humanitario larria eragin du eta nazioarteko hainbat eragile inplikatu ditu.
- Gerra zibila Yemenen:
Saudi Arabiak zuzendutako koalizio bat eta Iranek babestutako matxino huthiak nahasten dituen gatazka hau kronifikatu egin da eta ez du konpontzeko itxurarik.
- Gatazka Sudanen:
Sudango armadaren eta Laguntza Azkarreko Indarren (RSF) arteko gerra zibilaren ondorioz, milaka hildakoez gain, milioika pertsona lekualdatu dira.
- Sahel (Afrika) eskualdeko gatazkak:
Hainbat talde armatuk, Al Qaedari eta Estatu Islamikoari lotutako batzuk barne, Nigerian, Malin, Nigerren eta Burkina Fason dihardute, ezegonkortasuna eta indarkeria sortuz.
- Kongoko Errepublika Demokratikoko gatazka:
Herrialdearen ekialdeko eskualdeak gatazka luzeak jasan ditu talde armatuen presentziaren eta baliabide naturalen inguruko liskarraren ondorioz.
”Telebistek” ematen dizkiguten gatazka horiez gain, tentsio eta krisi ugari daude lozorroan munduko beste leku batzuetan, hala nola Koreako penintsulan, edo Indiaren eta Pakistanen artean, edo Afganistanen bertan. Leku horietako egoeraren berri ez emateaz gain, existituko ez balira bezala baztertzen dira, eta guk eguzkitan etzanda jarraitzen dugu, erlaxatuta, sinetsi nahi dugulako horrek ez duela gurekin zerikusirik. Ez gara ohartzen, edozein unetan eta edozein lekutan egonda, basoei ez ezik, herrialde osoari ere su emango dion txinparta piztu daitekeela. Oso gutxi kostatzen da liskar zaharrak berpiztea edo benetako edo fikziozko eztabaida berriak sortzea, fusil bat eskuan duzula, aurrean duzuna hil nahian edo zu eta zuretarrak hil ez zaitzaten saiatzen zaren bitartean, munduko lekurik ezkutuenean zeure burua babestuz.
Baina gerrak jada ez dira lehen ziren bezalakoak. Teknologia, giza asmamena eta gizarte-mutazioak daude gerra egiteko moduaren eraldaketaren aurrean eta atzean.
Gaur egun konputazioan, adimen artifizialean eta teknologia espazialaren garapenean izandako aurrerapenek beste herrialde batzuen subiranotasunari erasotzeko aukera ematen digute, haien sateliteak blokeatuz, sare sozialetan biztanleak modu jakin batean pentsatzera bultzatuz gobernuari buruzko ‘fake news’ edo albiste faltsuen bidez, etab. Errusia eta Ukrainaren arteko gerrak XXI. mendeko teknologia berrien eta XX. mendeko estrategia zaharren arteko bat-egitea frogatzen du, egunero.
Gerrak irudikatzeko, joan den mendean zinemara joan behar izaten genuen II. Mundu Gerrari edo Vietnamgo gerrari buruzko filmak ikustera, eta, jakina, guztiek propaganda-kutsu amerikarra zuten argi eta garbi. Gaur egunero eskaintzen digute hori telebistako albistegietan. Heriotza eta izu-ikara, zuzenean.
Gerran aldaketak sortzeko, sustatzeko, ezartzeko eta finkatzeko bi modu zehatz ditu asmamenak, eta aldaketa horiek eragina dute gerrako prozeduretan eta teknologian. Bigarren kasu horrek lotura zuzena du orain arte esandakoarekin; gerraren beharrizanetara aplikatzeak irtenbide teknologikoak sortzen ditu, unean uneko beharrizanetara berariaz egokituak, eta azkar konpontzen ditu gatazkan dauden edo etorkizunean izango diren arazoak. Bestalde, gatazkaren paradigmetan aldaketa handienetako batzuk ere sustatu ditu gizakiaren asmamenak, arazoei irtenbide sortzaile eta bakarrak emanez eta borrokarako moduak eta estrategiak errotik aldatuz.
Azkenik, gizartea gatazkaren funtsezko zati edo osagaia da, gizartea eta bere interesak defendatzeko sortzen baita gatazka. Gizarte-eraldaketek gizarteak defendatzen dituzten armadak eta haien borroka-modua ere aldatzen dituzte; ez dira gauza bera XVIII. mendeko estatu absolutista bat eta XXI. mendeko demokrazia liberal bat; ezta ere, gaur egun, mendebaldeko gizarteak beren liskar-arauekin eta nazioarteko zuzenbide humanitarioarekin, edo Siria, Errusia edo Txina bezalako beste batzuk, beren kontura dabiltzanak.
Gerrak beren burua eta beren interes legitimoak babestu behar zituzten gizarteak zeudelako sortzen ziren, beste batzuek haien lurraldea erasotzen edo inbaditzen zutenean. Orain ez dago horren beharrik gerrak pizteko; aitzitik, politikari absolutista boteretsuen ahalegin espantsionisten bidez sortzen dira, eta ikaragarrizko botere ekonomikoak izaten dituzte atzean, beren mozkinak eta boterea areagotzen ikusteko presio egiten dutenak.
Une batez ere ahaztu barik beste guztiak, gaur egungo odoltsuenetako batean jarriko dugu begia, eta inoiz baino hobeto esana dago “odoltsuenetako” hori. 60.000 hildako baino gehiago, tartean 20.000 ume inguru, kalkulatzen dituzte Israel eta Palestinaren arteko gerran. Ez dut ahazten gerra honen jatorria HAMAS mugimendu islamista terroristak bereizkuntza barik egindako erasoa izan zela. 2023ko urriaren 7an, israeldarrek Simiat Tora festa ospatzen zuten bitartean, fedayin palestinarren talde armatuek, batez ere Hamasekoak eta Palestinako Jihad Islamiarrekoak, Israelen aurkako erasoa egin zuten Gazako Zerrendatik. Kohete-andana batekin hasi zen, eta kamioneta, motozikleta eta parapente motorizatuak erabiliz komandoen erasoarekin jarraitu.
”Al-Aqsako Uholde Operazioa” izeneko erasoak ezustean hartu zuen Israel, nahiz eta Yom Kippur Gerraren berrogeita hamargarren urteurrenaren biharamunean gertatu. Miliziano palestinarrek 251 pertsona bahitu eta 695 zibil israeldar (36 adingabe barne), 71 zibil atzerritar eta 373 soldadu eta polizia hil zituzten.
Handik gutxira, Israelek historia modernoko bonbardaketa-kanpaina suntsitzaileenetako batekin erantzun zuen, eta Gazako Zerrenda inbaditu zuen urte bereko urriaren 27an.
Atzera begiratzen badugu eta Hamasen erasoaren aurreko egoeran jartzen bagara, oso zaila da sinestea, Israelgo inteligentzia-zerbitzuez ari garela ‒munduko garrantzitsuenetakotzat jotzen baita, ez bada garrantzitsuena‒, talde terrorista baten berehalako erasoaren berririk ez izatea. Nire ustez, ez da sinesgarria Mossad batere ohartu ez izana gainera zetorkienaz. Baina gertatu zena gertatu ondoren, beharrezkotzat jo al dezakegu Israel Palestinako herriari ematen ari zaion erantzun muturreko eta neurrigabea? Edo aitzakia gisa hartu du Hamas behin betiko desagerrarazteko helburua eta hasieratik benetan nahi zuena ‒Palestina osoa suntsitzea‒ egiten ari da, edo okerragoa dena, biztanle guztiak akabatzea okupatutako lurrak anexionatzeko?
Ia bi urte geroago, egunero dozenaka hildako daudelarik palestinar zibilen artean, 60.000 baino gehiago guztira, potentzia handietako gobernuak, hartu beharreko jarrerari buruz ados jarri ezinik, Europa lokartu eta koldar batekin, orain hasi dira esnatzen eta Israelekiko jarrera aldatzen. Israelgo buruzagi juduei egin diezaieketen presioa funtsezkoa da basakeria geldiarazteko, baita ile horiko eta zementu armatua baino aurpegi gogorragoko zenbait agintariren “boutadeak” ere, herrialde suntsitu hori, diru amerikarrarekin, noski, “Ekialde Ertaineko Riviera” distiratsu bihurtzea komeniko litzatekeela iradoki baitute, beren herritarrek uda bertan igaro dezaten. Burutazio ederra. “Aquapark bat Marina D’Or estiloan”. Baita 20 euroren truke, souvenir gisa, odoldutako hondakin-zatiak erosteko aukera ere. Apoteosikoa, ez balitz beldurgarria irudikatze hutsa ere.
Krimen ikaragarri horren berezitasuna, eta are izugarriagoa egiten duena, zera da, Israelgo armada bera dela biztanleria zibilari egindako erasoen frogak erakusten dituena, harro-harro, hedabide ofizialen eta bere soldaduek erabiltzen dituzten sare sozialen bidez; beraz, indargabe eta zer egin ez dakigula, zuzenean ikusten dugun historiako lehen genozidioa izango litzateke.
Israel Palestinarekin egiten ari dena genozidioa, garbiketa etnikoa dela uste duzun horietakoa al zara? Ala Israel bere burua defendatzen ari dela eta urriaren 7ko hasierako eraso terroristari erantzuteko bere erasoak proportzionatuak direla konbentziturik daudenetakoa zara? Herri oso baten eta, batez ere, haurren desnutrizio erabatekoaren irudiak ikusi ondoren izututa dauden horietakoa zara? Ala irudi horiek manipulatuta daudela eta gosetea gezur hutsa dela uste duzun horietakoa zara?
Askotan bezala, irtenbideak barrutik etorri behar du eta bi erakunde israeldar izan dira lehenak ozen eta argi esaten: B’Tselem (Lurralde Okupatuetan Giza Eskubideetarako Israelgo Informazio Zentroaren laburdura) eta Physicians for Human Rights (Giza Eskubideen aldeko Medikuak-Israel). Bi txosten argitaratu dituzte, dokumentazio- eta ikerketa-lan zehatz batean oinarrituta, eta Israel Gazako herri palestinarraren aurka genozidioa egiten ari dela ondorioztatu dute. 1944an Rafael Lemkin jatorri juduko poloniar akademikoak definitu zuen lehen aldiz genozidio-delitua (genok grekoz ‘enda’ edo arraza esan nahi du, eta latinezko cidi erroak ‘hiltzea’), baina garai hartan ez zen nazioarteko zuzenbideak aitortutako kategoria bat. Izan ere, 1945ean, Nurembergeko epaiketan ‒non, bide batez, naziek juduen aurka egindako krimenak epaitu baitziren‒ definitu zen genozidioa “nazio edo talde etniko baten suntsiketa” gisa.
Genozidioa talde nazional baten aurka zuzentzen da entitate gisa, eta gauzatzen dituen ekintzak gizabanakoen aurka egiten dira, ez bakoitzaren nolakotasunengatik, baizik eta talde horretakoak izateagatik soil-soilik. Genozidioa ez da helburu bat lortzeko baliabide bat, bere horretan helburu bat baizik.
Bi txosten horiekin, barrutik, beste aurrerapen historiko bat lortu nahi da giza eskubideen komunitatearen ahaleginetan, Israelgo agintariei exijitzeko erantzun dezatela palestinarren aurka egiten dituzten krimenei buruz. Txostenak Gazako zentro medikoen aurkako eraso zuzen eta bereizi gabeak dokumentatzen ditu, laguntza medikoaren blokeoak, Gazako Zerrendan larri zauritutako edo gaixo dauden palestinarren kanporako ebakuazio medikoen murrizketa arbitrario eta orokorrak, eta osasun-langileen atxiloketak, tortura eta hilketak.
60.000 hildako baino gehiagok ‒eta horien artean 20.000 haur baino gehiago daude (haien zenbaketak ez ditu militanteak eta zibilak bereizten, baina Ministerioak esaten du hildakoen erdiak baino gehiago emakumeak eta haurrak direla)‒ garbiketa etniko posible bati buruz gogoeta egitera bultzatzen naute. Gaur egungo haurrak hilez, 20 urte barru haur horiek, jada gazteak, berriro israeldarrei aurre egiteko moduan egotea bukatuko litzateke. Hori, era bertsuan, Herodes izeneko batek asmatu zuen, zeinek, zentzu etnikoan judua ez bazen ere, judaismora konbertitu eta Judea 40 urte baino gehiagoz gobernatu baitzuen. Zalantzaren bat baldin bazegoen operazio honek Hamaseko kideak Gazan suntsitzearekin zerikusi gutxi edo batere ez duela, era guztietako indarkeria indiskriminatuak eta gosearen bidez biztanleria zibila zeharo ahultzeak gezurtatu egiten dute Israelgo gobernuak dioena.
Duela oso gutxi arte, Estatu Batuek eta Europako zenbait herrialde garrantzitsuk, hala nola Alemaniak, Frantziak, Italiak edo Erresuma Batuak, ezkutu diplomatiko bat eskaini diote Israeli, eta badirudi ezkutu horrek hango buruzagiei zigorgabetasuna bermatzen diela krimenen aurrean.
Orain, gerra hasi eta 20 hilabetera, 25 herrialdek, Britainia Handia eta Frantzia barne, adierazpen bateratu bat egin zuten astelehenean, Israelen gainean presio pixka bat egiten duena, esanez Gazako gerra “orain amaitu behar dela eta Israelek nazioarteko zuzenbidea bete behar duela”. Australia, Kanada eta Japoniako kanpo-harremanetarako ministroek adierazi zutenez, “Gazan zibilen sufrimendua maila berrietara iritsi da”. “Laguntza-jarioa” gaitzetsi zuten, “baita oinarrizko beharrizanak, ura eta elikagaiak, asetzea bilatzen duten zibilen hilketa ankerra ere, umeena barne”. Deklarazioak “ikaragarritzat” jo zituen beretzat eta haien familientzat elikagai bila zebiltzan 800 palestinar baino gehiagoren heriotzak, Gazako Osasun Ministerioak eta NBEko giza eskubideen bulegoak argitaratutako datuen arabera.
“Israelgo gobernuaren laguntza emateko eredua arriskutsua da, ezegonkortasuna elikatzen du eta gazatarrei giza duintasuna kentzen die”, dio adierazpenak. “Onartezina da Israelgo gobernuak biztanleria zibilari oinarrizko laguntza humanitarioa emateari uko egitea. Israelek nazioarteko zuzenbide humanitarioaren pean dituen betebeharrak bete egin behar ditu”, gaineratu zuen. Berandu eta nahikoa ez. Netanyahuri adierazpen horiek garrantzirik gabeak iruditzen zaizkio, bere buruari ezarri dion ibilbidearekin jarraitzen du, eta hau genozidioa dela esatea garaiz kanpokoa iruditzen zaio, uste osoa baitu Israelgo Estatuaren subiranotasunaren alde ari dela jokatzen, nahiz eta bere ekintzak Nazioarteko Zuzenbidearen mugetatik eta gizatasun-adierazgarri guztietatik kanpo egon.
Gerra, funtsean, gauza txarra da. Horren ondorioak ez dira gerra egiten duten estatuetara mugatzen, baizik eta mundu guztiari eragiten diote, baita guri ere. Beraz, eraso-gerra bat hastea ez da soilik nazioarteko krimena; nazioarteko krimen gorena da, eta beste gerra-krimen batzuetatik honek bakarrik bereizten da: krimen horietan guztietan metatutako gaizkia bere baitan izateak. Ez dut ahazten, ezta segundo batez ere, Hamasek zer egin zuen, Hamasek zer ordezkatzen duen eta talde terrorista bat alboan izateak zer esan nahi duen, batez ere estremismo armatuen eraginez nahiko asaldatuta dagoen eremu hartan.
Eta pasibotasuna, “hori ez dagokit niri”, orokorturik dagoenez, eta niri ez zaidanez artaldearekin ibiltzea gustatzen, argi eta garbi esango dut: “Israel Palestinarekin egiten ari dena gerra-krimena, genozidioa da, eta Hamas, talde terrorista bat inor izatekotan, desagerraraztea baino gehiago garbiketa etnikoa da lortu nahi duena”. Amaitu egin behar du, orain.
©Javier Campo
