Eguna nobedade batekin hasi genuen: zorua bustita eta zerua lainotuta argitu zuen. Pixka bat freskatu ere egin zuen.
Gosari ederra egin genuen, hotelaren kategoriaren araberakoa, eta lasai-lasai abiatu ginen ontziralekuraino, lorategi landuetan barrena paseo txiki bat emanez, horretarako astia genuen eta. Ontziralekura ordua baino lehen iritsi ginen arren, nola ez, San Yu gure zain zegoen han.
Ohitura ez galtzeko, lehenik tokiko merkatu batera joan ginen, laku edo aintziran sartu gintuen Nyaung Shwe hirikora.
Pantalanera iritsi baino lehen, kanoak hurbildu zitzaizkigun saltzaileekin, beren salgaiak eskainiz. Duela gutxi arte, ur gaineko azoka hura ospetsua zen, baina orain lehorrean egiten da, batez ere.
Jaitsi ginen eta, ohikoa zen bezala, lehenik tea eta txurroak, hainbeste gustatzen zitzaizkigun ‘porrak’, hartu genituen. Barrutiko taberna txikira iristeko, turistentzako produktuak saltzen dituzten postu asko zeharkatu genituen, asko Txinan eginak eta kalitate txarrekoak.
Bidean, lehen aldiz zelanbaiteko oholtza altu samar bat ikusi genuen, eta gainean Karen emakume batzuk. Erakargarri bat ziren turistentzat, diru-kopuru bat kobratzen baitzuten argazki bat egiteagatik, ez dut gogoratzen zenbat. Haien itxura eta begirada tristeagatik, nabari zen beren ingurunetik kanpo zeudela, argi eta garbi esplotatuak.
Oraingoan, merkatua nahiko berria zen, alde batean elikagaiak saltzen ziren, eta beste batean ehun-gaiak eta opariak, dena oso ondo antolatuta. Gidaria txurroen lekuan zain geratu zen, Bego eta Isabel alde batetik joan ziren eta Javi eta biok bestetik. Handik pixka batera elkartu ginen berriro. Eskaintzen zuten produktu-aukera oso zabala izan arren, naturaletik gutxien zuen azoka izan zen, gutxien gustatu zitzaidana. Turistentzat zen saltokien ehuneko handi bat eta turista asko egoteak gure inguruko azoka txikien antzeko bihurtzen zuen.
Zalantza barik, horregatik, esparruaren barruan, dendaz inguratutako eraikinez gain, zenbait kutxazain eta banku-bulego bat zeuden.
Kanoara itzuli ginenean, Phaung Daw Oo pagodara, Inle aintzirako eta Shan lurralde osoko sakratuenera, abiatu ginen.
Zentro erlijioso hau XVIII. mendean eraiki zen, nahiz eta Budaren irudi batzuk XII. mendekoak diren. Zehazki, bost eskultura txiki, jatorriz giza itxura zutenak, baina erromesek etengabe urre-xaflaz estaltzen dituztenez, erabat itxuragabetuta daude, eta gehiago dirudite gaizki egindako pilotak.
Beti bezala, oinutsik ibili behar genuen esparru osoan. Zorionez, San Yuk berriro xukadera hezeak eman zizkigun irteeran, oinak garbitzeko.
Han ere emakumeek ezin zuten urrearen eskaintza egin betiko arrazoiagatik, lizun edo lohiak izateagatik.
Polita eta interesgarria da tenplu honetako budak lakuan zehar mugitu zireneko elezaharra, eta bitxia izan behar du horietako 4 uretan zehar prozesioan zelan eroaten dituzten ikustea, montzoiak amaitzen direnean, urri aldera.
Phaung Daw Oo pagodaren jaialdia, birmanieraz Thadingyut ilargi-hilabetea deiturikoan, ilgoraren lehen egunaren eta ilbeheraren hirugarren egunaren artean ospatzen da, gutxi gorabehera urrian.
Itxuragabetutako bost buda txikietatik lau 18 egunez lakuko herrietan barrena garraiatzen dituzte, fededunek gurtu ditzaten.
Txori mitiko baten itxurako txalupan garraiatzen dituzte, galaz jantzitako arrantzaleek gidatuta, eta danbor handi baten soinuan egiten dute arraunean hanka batez. Txalupa hori beste ontzi batzuek inguratzen dute, eta horietan lakuko bizilagunak joaten dira, txalupa nagusiko marinelek borroka-arteen erakustaldiak egiten dituzten bitartean.
Txalupa sakratuan ez dauden arrantzaleen artean ere lasterketak egiten dira, eta arraunean egiteko modu tipikoarekin beren herriaren ohorearen alde egiten dute.
Gu ez ginenez bertan egon adierazitako data horietan, ez dugu ekitaldi horren argazkirik. Baina bai budetatik hurbil nagoeneko bat, haiei, jakina, zegozkien urre-xaflak erantsi genizkielarik lehentxeago, haien irudia are gehiago itxuragabetuz.
Aintzirara itzulita, oso ibilbide interesgarria egin genuen uraren gaineko etxebizitzen inguruan eta ur gaineko lorategi eta baratzeetan barrena. Bitxia da aintziraren hondotik ateratako hiazinto ihartuen hondarrak geruzaka metatzeko sistema, emaitza banbu-kanaberez inguratuz irrista ez daitezen, ondoren gainean lur pixka bat jarri eta gainean ereiteko. Garai hartan tomate-landare dezente ikusi genituen.
Etxeetan jendea bizi zen, baina ez zegoen jende askorik, antza denez, hilabete haietan mendietara joaten baitziren dirua irabaztera (bitxia, Mandalay-n alderantziz).
Ibilaldi eder harekin jarraituz, egurrezko hesolen gainean eraikitako beste eraikin batera, askoz handiagora, iritsi ginen: Nga Phe Kyaung monasterioa, ‘katu saltarien monasterio’ gisa ere ezaguna.
Duela gutxi arte, bertan bizi ziren monjeek katuak hezi edo bezatzen zituzten, eta akrobazia errazak eginarazten zizkieten sari bat, galleta edo antzeko gozokiren bat, irabazte aldera.
Horrek Alemaniako turista batzuen sentiberatasuna mindu zuen, nazioartean salatu zuten jarduera, eta “animaliak ustiatzeko” jarduera hori gelditzea lortu zuten.
Jakina, inork ez zuen ezer egin jirafa emakumeen, feriako material gisa lakuko azokan ikusgai zeudenen, alde. Hori desberdina da.
Orain katu bakan batzuk ikusten dira, goseti eta beren kasa utziak, tenpluan zehar.
Baina goazen edukira. Dirudienez, eraikin erlijiosoaren barruan, lakuko aberatsek, ezkontzen zirenean, aldare bat eraikitzen zuten Budaren omenez, haietako asko benetan ikusgarriak.
Aldareak egiteko gero eta langile eta material gehiago behar zenez, prezioak igo egin ziren, eta, gaur egun, ohikoena da ezkongaiek monjeei dohaintzak ematea, Budari eska diezaioten ezkontza babesteko.
Lehen egunean kanoa hartu genuen laku-ertzeko herri hartara bertara joan ginen bazkaltzera, Nyaung Whwe-ra, motxiladunek gehien erabiltzen duten hirira, handik ibiltzen baitira joan-etorrian inguruak ezagutzeko.
Isabelek bete gabeko mandatu bat zeukan eta San Yuk bazekien: tagliatelleak erostea. Eta herriko merkataritza-kalean zegoen azoka zaharra (oso polita) leku egokia omen zen horretarako. Bego saiatu zen txankletak (birmaniarrek hain erabiliak) erosten Izaskunentzat, baina ez zuen zenbaki egokirik aurkitu. Ondorioztatu genuen birmaniar emakumeek oso oin txikiak dituztela, beraien garaierarekin bat datorrena.
Buda eta nat-en estatua txiki ugari ere ikusi genituen salgai. Zerbait ezohikoa ordura arte.
Bitxia izan zen San Yuk erositako jengibreak zelan pisatu zituzten ikustea. Sistema ezin zitekeen zarpailagoa eta eskuzkoagoa izan.
Bazkaltzeko, jabe beraren jatetxe batera joan ginen, eta aurreko egunean lakuan zegoen jatetxeko karta berarekin. Ibaiko arraina eskatu nuen arranparrillan. Ez nuen ezagutzen eta ez dakit baliokidetasunik dagoen hemengoren batekin. Gertatzen den bezala, lar egina zegoen. Lehorra.
Kanoan gutxi gorabehera ordubeteko beste paseo eroso batekin hotelera itzuli ginen. Esan dut zoragarria zela, baina, edozein herritatik urrun zegoenez, aspergarria.
Gure gidariak berariaz eskatutako menu bat afaldu genuen. Oso ondo.
Inle lakua III
Gosaldu ostean, beste kanoa batean sartu ginen, laku edo aintziraren hegoaldeko PhoKhom hirira joateko, 3 ordu inguruko nabigazioa. Han Van furgoneta bat genuen zain gu Loikawra eroateko. Bidean geldialdi interesgarriak egingo genituen.
Gogoratu behar da lakua oso luzea eta estu samarra denez, distantzia handia dagoela iparraldetik hegoaldera (edo alderantziz), eta horrek eragin zuela hainbeste ordu behar izatea gure helmugara iristeko, orduan geunden lekutik kontrako aldean, beste muturrean baitzegoen.
Gainera, uretako hiazintoek ibilbidearen zati handi bat estaltzen zuten eta, batzuetan, hainbeste zirenez, bidea ixten zuten. Behin, irteerarik gabeko bide bat hartu zuen pilotuak, eta buelta eman behar izan zuen. Ondorioz, maniobra asko egin behar izan zituen, nabigazio-kanala oso itxia zelako. Ibilbidearen zati bat atzera-martxan egin genuen, eta zabalkuntza egokia aurkitzeko gure laguntza herabea izan zuen: landareak eskuekin baztertzen saiatu ginen.
Jakingura pizteko, programatu gabeko geldialdi bat egin genuen 100 biztanle baino gutxiagoko herrixka txiki batean, ez dut haren izena gogoratzen. Komenigarria zen bidaia astunegia izan ez zedin, eta, bide batez, beste bizimodu batzuk ezagutzen lagunduko zigun.
Gainera, egun hartan ez genuen azokarik izan.
Buztingintzako lantegi xume bat bisitatu genuen, bertan andre bat ari zen gogor lanean. Bi irudi txiki erosi eta herrian zehar ibili ginen. Noski, asfaltorik eta horrelakorik ez zegoen han.
Hemen txerri bat, han oilo batzuk, ume batzuk jolasean, etab.
Hiru alanbike zituen etxe batera sartu ginen, non arroz-pattarra egiten ari ziren familia eta hurbilekoentzat, eta, beraz, ez zuten salgai. Oraindik goiz izan arren, Javik eta biok dastatu egin genuen. Galiziako uxualaren antzekoa, suabeagoa.
Berriro ekin genion bidaiari, estupaz betetako leku eder batera iritsi arte: Takhaung Mwetaw pagoda.
2.000 inguru ditu, batez ere XVI. eta XVIII. mendeen artean eraikiak edo eraberrituak. Guztiak ezberdinak dira, askotariko altuerak dituzte eta bikain apainduta daude. Bere alde gorenean txilin asko dituzte.
Uste dut bisitari bakarrak ginela.
Han, besteak beste, Budaren eskultura bat ikusi genuen, etzanda eta bere apostoluez inguratuta, aurreko guztiak ez bezalakoa.
Aitortu beharra dago tokiak, hango estupa anitzek, haizeaz txilinek egiten zuten soinu leunak eta turista gutxi egoteak oso-oso atsegin bihurtu zutela han igarotako denbora.
Hala ere, ia ez da aurkitzen leku eder haren erreferentziarik Interneten.
Bisita politaren eta zegokion argazki-saioaren ostean, Samkar edo Sagar inguruko herrixkara joan ginen. Bertan, bikain zaindutako ortu edo baratzeak, eskola bat, bi neska gazte adobe edo gangatilak egiten ikusi genituen (esan zigutenaren arabera, irabazten zutena kalkulatu genuen: urte osoan eguzkitik eguzkira erritmo onean lan eginez, opor eta asteroko atseden barik, 700 eta 800 euro artean atera zitzaketen) eta emakume bat gozokiak, arrozaren deribatuak, egiten.
Neska batzuk ere ikusi genituen arropa garbitzen errekasto lasai batean.
Aire zabaleko jatetxe batean amaitu genuen, bi altuerako eraikin baten goiko solairuan zegoen; beheko aldean sukaldeak, komunak eta oroigarri-denda zituen.
Oso gustura jan genuen, eta agapea burutzeko Birmaniako tea hartu ostean, kanoara itzuli ginen; arroz-ardoa ekoizten zuen zentro batera egin behar genuen bisita baztertuta, Pekon-eraino jarraitu genuen, eta hango portu txiki, zikin eta kalamastran lehorreratu ginen. Van furgoneta batera igo eta nahiko egoera txarrean zegoen errepide batetik Loikawra eraman gintuen (45 kilometro inguru).
Aldaketa garrantzitsua izan zen inguru hartan kristau-eragina, katolikoa zein anglikanoa, nahiko ohikoa dela ikustea, ibilbidea zedarritzen duten eliza, eskola eta hilerrietan agerikoa.
Loikawra iritsi ginenean, lehenik eta behin muino baten tontorrean zegoen pagoda deigarri bat bisitatu genuen, edo, hobeto esanda, oso hurbil zeuden bi pagoda: Taung Kwe Zedi edo Muino Zatituko pagoda.
Javi eta biok, San Yurekin batera, eskaileretan gora igo ginen, oinutsik, noski. Isabel eta Bego beste modu batean igo ziren: duela ez asko jarritako igogailuan; eta jaitsi, denok jaitsi ginen igogailu hartan.
Sarreran bizpahiru emakume jirafa zeuden ikusgai. Pena ematen zuten. Gainera, nahiko “hondatuta” zeuden itxura fisikoari zegokionez, zalantza barik, esplotatuta egoteaz gain, turismoa ia ez zelako iristen hara.
Loikaw hiri txikia da, oso txiroa, kaleetan ia argirik gabea, altuera bateko edo biko etxeak oso gutxi zainduak eta zaharrak dituena, bere egoera ekonomiko tamalgarriaren adierazgarri.
Argi dago ez duela gaueko bizitzarik. Eguzkia sartzen denean, ia ez da inor kalean ibiltzen.
Ostatu hartu genuen hotela, herriko onena, interneten irakurri genuen bezain mugatua zen erosotasunen aldetik. Izan ere, bagenekien ibilbideko kaskarrena izango zela. Hiru izarreko kalifikazioa bat dator jende behartsu hark ostalaritzaz duen kontzeptuarekin.
Nonbait, hainbat resort ari ziren eraikitzen turismo-sustapen handiago baten zain.
Ordezko aukera duinik ez zegoenez, egon ginen bi gauetan bertan afaldu behar genuela erabaki zuen San Yuk. Nahiko zikin aurkitu genuen gelako zorua, baina ez ohea, maindireak oso garbi baitzeuden. Goizaldean tren bat igarotzen entzun genuen. Egunean bat igarotzen da norabide bakoitzean.
Burutazio bat izan nuen orduan: SanYuk ez zuen afaltzen edo lo egiten guk egiten genuen lekuetan. Bere ostatuak oso eskasak izango ziren ziur asko. Ez dugu inoiz jakingo.
